Aristokrati Nasıl Bir Yönetim Şeklidir? (Hadi Biraz Eğlenelim)
İzmir’de, 25 yaşında, sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi fazla düşünen bir genç yetişkin olarak (evet, bu gerçekten ben) aristokrasi konusunu anlamaya çalışırken, kafamda bir sürü düşünce belirdi. Aristokrasi nedir, nasıl işler, kimler aristokrat olur, aristokratlık sabah kahvaltısında zeytin yerine trüf mantarı yer mi? Bütün bu sorular zihnimde dönüp durdu. Gelişen sorularıma bir de “Ya nasıl bir insan bu kadar derin düşünürken bir yandan da esprili olabilir?” sorusunu ekleyince, Aristokrati’nin yönetim şekli hakkında bir şeyler yazma fikri doğdu.
İşte o yazı!
Aristokrasi Nedir? Kısaca Düşünelim
Aristokrasi dediğinizde aklınıza ne geliyor? Yani ciddi anlamda soruyorum, çünkü bazen bazen “aristokrat” deyince, gözümde hemen o eski zamanların mavi kanlı, çok şık kıyafetler içinde yürüyen, bir fincan çayı şık bir şekilde yudumlayan bir karakter beliriyor. Ama tabii gerçek hayatta böyle biriyle karşılaşmak, büyük ihtimalle yalnızca bir tarihi dizide mümkün olurdu.
Aristokrasi, yönetim şekli olarak, halkın değil, belirli bir zengin ve ayrıcalıklı sınıfın yönettiği bir sistemdir. Yani, basitçe söylemek gerekirse, bu sistemde “şeytanın ayrıntılarda gizli” olduğu bir yer var: Halk değil, soylular, zenginler ve ayrıcalıklı bir grup toplum üzerinde söz sahibi olur. Bu, genellikle kalıplaşmış aileler, zengin iş insanları ya da tarihsel olarak soylu olan sınıfların egemenliğiyle sağlanır.
Ve evet, aklınızda kesinlikle bir “aristokrat” figürü canlanmıştır.
Aristokrasi ve İzmir: Nereden Nereye?
Evet, şimdi biraz İzmir’e bağlayalım, çünkü burası bizim evimiz. Hayal edin, bir kafede çay içiyorum (tabii tabii, ben de zaman zaman bir “soylu” gibi hissetmek istiyorum) ve yanımda iki arkadaşım var. Biri sürekli “Hayat ne kadar zor, şu yönetim şekilleri ne olacak!” diye söylenirken, diğeri ise, “Bence her şeyin bir arada olduğu, adil bir sistem gelsin!” diyerek ciddiyetle tartışıyor. Fakat o an ben şunu fark ediyorum:
Bir an Aristokrasi olsak, kimler lider olurdu?
Tabii ki, ilk etapta kafama gelen isimlerden biri ben oluyorum. (Gülümsüyorum.) Çünkü kimse, “Aristokrasi böyle işliyor” deyip, ona uygun bir “soyluluk tavrı” oluşturmak için gerçekten bu kadar eğlenceli olabilir! Diğer arkadaşlarımın ise zengin, ama “sade” giyinmeyi seven, hayatı takmayan insanlardan olacağını hayal ediyorum. (Burası çok İzmirli değil mi?)
Ama gerçek şu ki, bir yerde Aristokrasi’ye dair hayal kurmaya başladığımda, bu kadar şık giyinen, klasik davranan insanlar ve onların yaşam tarzları, bana her zaman biraz yapay gelir. Çünkü bu sistemde “soylu” olmak çok da modern bir şey değil.
Aristokrasi: Bugünün Dünyasında Nereye Koyuyoruz?
Aristokrasi sisteminin pek de modern bir şey olmadığını söylemek yanlış olmaz. Günümüzde bu tür sistemlerin çok fazla geçerli olduğu söylenemez. Ancak, yine de bazı açılardan hâlâ etkisini sürdürüyor. Örneğin, dünyadaki en büyük zenginlerin, genellikle geçmişten gelen köklü ailelerden geldiğini gözlemlemek mümkün. Onlar “soylu” ya da “aristokrat” gibi değil, fakat bir şekilde sosyo-ekonomik sistemde güçleri çok fazla.
Mesela, bugün bir aristokrat nasıl yaşar?
Daha iyi bildiğimiz modern aristokratlar, şirket patronları, influencerlar, ve parası olan ailelerin çocukları gibi insanlar. Yani “zengin ama şık” yaşam tarzlarını hala sürdüren bir kesim var. Ancak bu günümüzün “aristokratları”, bir zamanlar mavi kanlı soyluların yaptıkları gibi ülkeyi yönetmiyorlar, ama her şeyleri kontrol ediyorlar. Bu da demek oluyor ki, Aristokrasi hala hayatımıza, ama farklı bir biçimde girmeye devam ediyor.
İç Ses: “Yok Artık!”
Bir an için kafama bir düşünce daha geliyor. Düşünsene, eğer bu yönetim şekli bu kadar basitse, ve eğer biz gerçekten bir Aristokrasi’de yaşıyor olsaydık, ben bir gün sarayda kocaman bir toplantıya katılmak zorunda kalır mıydım? “Merhaba, ben de Aristokratım, izninizle o tartışma, sarayda düzenli olarak güne başlamaktan daha zor!” şeklinde bir konuşma yapabilir miydim? Şu an iç sesim, “Yok artık” diyor. Ama işte Aristokrasi de bu kadar ilginç bir şey. Bazı şeyleri ciddi anlamda takıyor ve daha fazla düşündükçe, kendimizi bir anda başka bir dünyada buluyoruz.
Sonuçta Aristokrasi Nedir?
Özetle, Aristokrasi, zengin ve soylu sınıfların yönetimde söz sahibi olduğu bir sistemdir. Bu sistem tarihte daha yaygın olsa da, modern dünyada çok yaygın değil. Ama hala zengin ve ayrıcalıklı sınıfların toplumu yönlendirdiğini kabul edersek, bir anlamda Aristokrasi’nin modern şekli yaşamımıza dokunuyor.
Yani bir anlamda, Aristokrasi, şu an hayalini kurduğumuz (veya bazen ciddiyetle düşündüğümüz) o eski, şık ve çok havalı yaşam tarzlarının peşinden giden bir sistemin geçmişi. Belki bir gün, bu kadar “soylu” insanlar bir araya gelir ve bir Aristokrasi kurar… Ama o güne kadar, ben çayımı alıp, bu yazıdan sonraki sohbette “Bence Aristokrasi zaten her zaman var!” diyebilirim. Hem de oldukça rahat bir şekilde!